nwp.org.pl epoka
Częstość podstawowa
Gdy dmuchamy w otwartą na obu końcach tubę, częstość podstawowa wydobywanego z niej dźwięku odpowiada fali (zwanej też modem drgań), w której na obu końcach cząsteczki powietrza ulegają największemu przesunięciu, a w środku najmniejszemu [górna ilustracja na stronie 28]. Długość fali w modzie podstawowym jest równa dwóm długościom tuby. Ale dźwięk zawiera również serię alikwotów o częstościach będących wielokrotnościami częstości modu podstawowego. Inaczej mówiąc, częstości wyższych tonów harmonicznych są dwa, trzy, cztery itd. razy wyższe od częstości podstawowej. To właśnie alikwoty wzbogacają dźwięk i sprawiają, że skrzypce Stradivariego mają to wyjątkowe brzmienie. Fale dźwiękowe we wczesnym Wszechświecie zachowywały się podobnie, tyle że trzeba sobie wyobrazić, że rozprzestrzeniały się w czasie, a nie przestrzeni. Aby to zilustrować, odwołamy się jeszcze raz do naszego przykładu: długość tuby będzie teraz odpowiadala skończonemu czasowi, w jakim fale przechodziły przez pierwotną plazmę (zaczęły rozprzestrzeniać się w epoce inflacji, a skończyły około 380 tys. lat później, w epoce rekombinacji). Przyjmijmy, że w epoce inflacji w pewnym obszarze przestrzeni pojawiła się maksymalna dodatnia odchyłka gęstości (a więc i temperatury). Natychmiast po tym zawartość tego obszaru zaczęła oscylować: jej gęstość i temperatura obniżyły się do wartości średnich, po czym malały dalej, aż do osiągnięcia wartości minimalnych. Fala, która odpowiada temu procesowi, zaczyna się od maksymalnego wychylenia dodatniego i kończy na maksymalnym wychyleniu ujemnym. Podstawowa fala wczesnego Wszechświata osiągnęła swe pierwsze maksymalne ujemne wychylenie dokładnie w ...
Wyginięcie dinozaurów
Dziś już wiadomo, że gwałtowny kres świata dinozaurów spowodowało uderzenie planetoidy lub komety. Natomiast nie do końca jest jasne, co było bezpośrednią przyczyną wyginięcia dinozaurów i wielu innych zwierząt oraz jak ekosystemy zdołały się później odbudować. Kataklizm był dużo większy niż przeciwności, z którymi zwykle borykają się żywe istoty. Planetoida lub kometa mknęła po niebie z prędkością ponad 40 razy przekraczającą prędkość dźwięku. Była tak wielka, że kiedy jej czoło zetknęło się z powierzchnią Ziemi, przeciwny koniec znajdował się na wysokości przelotowej pasażerskich odrzutowców. Energia zderzenia odpowiadała energii wybuchu 100 bln ton trotylu. Od tamtej pory przez 65 min lat nie było na naszej planecie silniejszej eksplozji. Ślady kolizji można znaleźć pod lasami tropikalnymi Jukatanu, pod ruinami budowli Majów w Mayapán, pod portowym miasteczkiem Progreso i pod wodami Zatoki Meksykańskiej. Krater, nazwany Chicxulub, który powstał najprawdopodobniej wtedy, gdy uderzenie wstrząsnęło skorupą ziemską, ma około 180 km średnicy i jest otoczony pierścieniem uskoków o średnicy 240 km. Czasami nauka w swej zdolności do zadziwiania i oszałamiania przerasta fantastykę. Tak właśnie jest w przypadku tego impaktu. Zniszczył jeden świat i umożliwił powstanie następnego. Z ostatnich badań wynika jednak, że gatunki nie wyginęły natychmiast, bezpośrednio wskutek kolizji. Miała ona natomiast poważny wpływ na środowisko, w wyniku czego zniszczenia rozprzestrzeniły się na całą Ziemię. Jednymi z najbardziej destrukcyjnych czynników były rozlegle pożary wzniecone na większości kontynentów. Pożoga unicestwiła najważniejsze siedliska, zrujnowała ...
Katalog